ຫຼັກການຄອງຮັກຄອງເຮືອນ (ເຮືອນສາມນ້ຳສີ່)

   ເຮືອນສາມນ້ຳສີ່ ເປັນຄຳສອນຂອງຊາວລາວ ໄດ້ປະພັນໄວ້ອົບຣົມສັ່ງສອນໃຫ້ ລູກຫຼານ ໂດຽສເພາະຜູ້ຍິງ ໄດ້ປະພຶດ ປະຕິບັດເປັນນິສັຍ ເປັນກິຈຈະວັດ ໃນການຄອງເຮືອນ. ຄຳວ່າ "ເຮືອນ" ມີຄວາມໝາຽດຽວກັບ ເຮືອນຫຼືບ້ານ ແລະ ໃນທີ່ນີ້ຍັງໝາຽເຖິງ ຄອບຄົວອີກດ້ວຽ "ເຮືອນສາມນ້ຳສີ່" ຖືໄດ້ວ່າ ເປັນຫຼັກການ ຄອງຮັກຄອງເຮືອນ ຂອງຄົນລາວ ຫຼືອາຈຈະຮຽກໄດ້ວ່າເປັນ "ຮີດ ຜົວຄອງເມັຽ" ຫຼືຫຼັກການເປັນ ສາມີ-ພັຣຣະຍາ ທີ່ດີ.

ເຮືອນສາມຄື ຫຼັກກ່ຽວກັບການດູແລເຮືອນຊານບ້ານຊ່ອງ ຮວມໄປເຖິງ ການດູແລຮ່າງກາຽ ມີທັງໝົດສາມຂໍ້ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ເຮືອນສາມ" ສ່ວນນ້ຳສີ່ຄື ຫຼັກກ່ຽວກັບການດູແລເຄືອງອຸປປະໂພກບໍຣິໂພກ ຮວມໄປເຖິງເຣື່ອງສອນຄວາມນ້ຳໃຈ ມີສີ່ຂໍ້ ຮຽກວ່າ "ນ້ຳສີ່"

ຮວບຮວມແລ້ວຮຽກວ່າ "ເຮືອນສາມນ້ຳສີ່" ກໍຄື ຫຼັກຄຳສອນ ໃຫ້ຍິງສາວຮູ້ຈັກ ການບ້ານ ການເຮືອນ ມີຄວາມສະອາດສະອ້ານ ສຸກຂະພາບອະນາມັຍທີ່ດີ ມີນ້ຳຈິດນ້ຳໃຈ ສົມເປັນກຸລລະສັຕຕຣີ ສົມເປັນແມ່ຍິງທີ່ດີ ຜູ້ໃດນຳໄປປະຕິບັດ ຄອບຄົວກໍຈະຢູ່ເຢັນເປັນສຸກ ທ່ານນັກປຣາດໂບຮານະຈານ ໄດ້ປະພັນໄວ້ເປັນລັກສະນະ ບົດກອນດັ່ງນີ້

 

ເຮືອນໜຶ່ງນັ້ນ ໄດ້ແກ່ເຮືອນຄົວ ຂອງໃນຄົວ ໃຫ້ຣຽບຣ້ອຽ ບາຽມ້ຽນແຈບຈົມ

ຢ່າປະສົມປະເສໄວ້ ບ່ວງຈອງໄຫໝໍ້

ໃຫ້ມີທໍ ເກັບຖ້ວຽ ສວຽດີ ມີຕູ້ໃສ່

ຢ່າຊູເກັບ ໄຂວ່ໄວ້ ເບິ່ງໄດ້ກະບໍ່ງາມ

 

ຊາມຫຼືໝໍ້ ເກືອໄຫປາແດກ

ໝໍ້ແຫກແລະ ບ່ວງຊ້ອນ ບາຽໄດ້ ໃຫ້ໝ່ອນມື

ຢ່າໃຫ້ດຳປື້ໆ ຖ້ວຍບ່ວງ ເປັນກະລຶນ

ເວລາກືນອາຫານ ໂຣກສິໄຫຼ ລົງທ້ອງ

ຂອງແນວໃຊ້ ໃນຄົວ ໃຫ້ກ້ຽງໝື່ນ

ຢ່າໃຫ້ປາ ແດກຈື້ນ ແມງວັນສິແຕກວື້ນໆ ມາຂີ້ໃສ່ຄົວ

 

ຢ່າໃຫ້ໝາໄກ່ກົ້ວ ເຂົ້າຢູ່ເຮືອນໄຟ

ຖືກຫ່າໝາຈັ່ງໄລ ສິຄາບໄຫເລັຽຊ້ອນ

ຢ່າໃຫ້ໜອນໄປຄວ້າ ແມງວັນເຂົ້າໄປຄວ່າ

ຮັກສາຄົວໃຫ້ຣຽບຣ້ອຽ ດູລະຫ້ອຽສູ່ທາງ

 

ຢ່າໃຫ້ມີກະດູກກ້າງ ຄ້າງຢູ່ໃນຄົວ

ຄົນສິຫົວຂວັນນາງ ວ່າບໍ່ເຄີຽບາຽມ້ຽນ

ເຮົາຕ້ອງພຽນປັດແຜ້ວ ເຮືອນຄົວຢ່າໃຫ້ເກົ່າ

(ເປັນດັ່ງຄຳເພິ່ນເວົ້າ ເບິ່ງວັດໃຫ້ເບິ່ງຖານ ເບິ່ງບ້ານໃຫ້ເບິ່ງຄົວ)

 

ຄັນວ່າ ຄົວສະອາດແລ້ວ ໃຜກໍຍ້ອງວ່າດີ

ເຮືອນສອງນັ້ນ ໄດ້ແກ່ເຮືອນນອນ

ທັງແພໝອນ ເສື່ອຕຽງພຽງພື້ນ

ຢ່າໃຫ້ເຮືອນເຮົາຈື້ນ ໝອງມົວກົ້ວຂີ້ຝຸ່ນ

ເຮົາຕ້ອງປຸນກວາດແຜ້ວ ທັງພື້ນນອກໃນ

 

ໃຫ້ເຈົ້າປັດກວດໄວ້ ກ້ຽງໝື່ນງາມຕາ

ທັງແຈຝາ ນອກໃນ ໃສກ້ຽງ

ຕຽງໝອນມຸ້ງ ສນະນອນຟູກເສື່ອ

ເສື້ອແລະຜ້າ ບາຽມ້ຽນໝ່ອນມື

 

ໃຫ້ເຈົ້າເຮັດສູ່ມື້ ປັດກວດເຮືອນນອນ

ຕອນກາງຄືນ ໃຫ້ແຕ່ງແປງໝອນມຸ້ງ

ຢ່າໃຫ້ຜົວເຮົາຫຍຸ້ງ ຍາມແລງແປງບ່ອນ

ນອນຕື່ນແລ້ວ ບາຽມ້ຽນເຊັດຖູ

 

ໂຕະຕັ່ງຕູ້ ຢ່າໃຫ້ໄຂວ່ ເກະກະ

ຢ່າໃຫ້ຂອງເຮົາສະ ທົ່ວເຮືອນບຽນດົ້ງ

ໃຫ້ເຈົ້າຈົງໃຈມ້ຽນ ເຮືອນນອນໃຫ້ສງ່າ

ສອາດຫູສອາດຕາ ຫາອັນໃດກະໄດ້ງ່າຽ

ເວລາຫາຽກະຮູ້ ຍາມດູກະໂກ້ ເປັນໜ່ານັ່ງນອນ

 

ຈໍ່ແລແຄ່ງມ້ອນ ຢ່າໃຫ້ກີດຂວາງເຮືອນ

ບຸງບຽນເຂິງ ຕ່າທໍບໍມ້ຽນ

ຢ່າໄດ້ເອົາຍັງສິ້ນ ໄປວາງເທິງຫົວບ່ອນ

ຜົວສິນອນບໍ່ໄດ້ ສິສູນຂື້ນຫຍັ່ງຄືນ

 

ຂອງຕ່ຳພື້ນ ຢ່າໄປພາດເທິງຫົວ

ມັນສິຜິດຄອງຄູ ບໍ່ແມ່ນແນວຄະລຳເຄົ້າ

ໃຫ້ເຈົ້າເອົາໃຈມ້ຽນ ຈັດເຮືອນນອນໃຫ້ເປັນບ່ອນ

ຈຶ່ງສິນອນຮອດແຈ້ງ ຈັ່ງສິແຝງຊອດເຊົ້າ ຄັນເຈົ້າແຕ່ງດີ

 

ເຮືອນສາມນັ້ນ ໄດ້ແກ່ເຮືອນກາຽ

ໃຫ້ມີຄວາມລະອາຽ ຢ່າປະຕົນໂຕໄວ້

ຄົນສິເຫັນຜາງຮ້າຽ ເຮືອນກາຽນ້ອງຮົ່ວ

ຮັກສາກາຽໃຫ້ກຸ້ມ ກາຽຫຸ້ມຫໍ່ແພ

 

ເສື້ອກະຢ່າຊູແກ້ ປະປ່ອຽໄວ້ຫຼາຽ

ໃຫ້ຮັກສາເຮືອນກາຽ ຢ່າໃຫ້ເຮືອນເຮົາຮ້າງ

ໃຫ້ເຈົ້າປຸນປອງລ້າງ ເຮືອນກາຽໃຫ້ສະສວ່າຽ

ໃຫ້ມັນສວຽຢູ່ເລື້ອຽ ດູໄດ້ສູ່ຍາມ

 

ໃຫ້ເຈົ້າໝັ່ນອາບນ້ຳ ຊຳຣະຕົນໂຕ

ຫົວຂອງນາງ ໃຫ້ໝັ່ນສະສົງນ້ຳ

ໃຫ້ມັນງາມເຫຼືອລ້ຳ ດຳດີຢູ່ຄືເກົ່າ

ຜົມໃຫ້ງາມຮອດເຖົ້າ ຫວີເລື້ອຽຢ່າເຊົາ

 

ຢ່າວ່າເປັນຜູ່ເຖົ້າ ຂາຽຂາດມີຜົວ

ປະໃຫ້ຫົວແດງຫຍອງ ກໍ່ບໍ່ງາມເດເຈົ້າ

ວ່າຕົວມີຜົວແລ້ວ ບໍ່ສະຫົວຈັກເທື່ອ

ເກີດຂີ້ຄ້ານນຸ່ງເສື້ອ ແນວນັ້ນບໍ່ດີ

 

ຄັນພິຖີພິຖັນໄວ້ ຮັກສາກາຽໃຫ້ໂກ້ຄ່ອງ

ຜົວກໍ່ມອງຢູ່ເລື້ອຽ ເຫັນໜ້າກໍ່ວ່າງາມ

ເຮືອນສາມນີ້ ນາຣີຄວນຮ່ຳ

ທັມມະສາມຂໍ້ນີ້ ຈຳໄວ້ຢ່າຫຼົງ

 

ນ້ຳສີ່ນັ້ນ ໃຫ້ໝັ່ນພຽນທຳ

ຈຳຄຳສອນ ຮ່ຳຮອນເນີເຈົ້າ

ນ້ຳ 1 ນັ້ນ ແມ່ນນ້ຳອາບສົງສີ

ຢ່າໃຫ້ມີທາງອຶດ ໃຫ້ໝັ່ນຫາມາໄວ້

ເມື່ອເວລາເຮົາໃຊ້ ສະສີລ້າງສວ່າຽ

ຢ່າໃຫ້ມວຽຂາດແຫ້ງ ຢ່າໃຫ້ແອ່ງຂາດກ້ຽງ ເມືອງບ້ານສິກ່າວຂວັນ

 

ນ້ຳ 2 ນັ້ນ ແມ່ນນ້ຳດື່ມເຮົາກິນ

ຂໍໃຫ້ຍິນດີຫາ ໃສ່ເຕີມເຕັມໄວ້

ຮັກສາໄຫຫຼືໝໍ້ ເຖິງອອມອຸແອ່ງ

ຢ່າໃຫ້ແມງງ້ອງແງ້ງ ລົງຫຼີ້ນແອ່ງກິນ

 

ຜັດໃຫ້ກ້ຽງ ຢ່າໃຫ້ເກີດມີໄຄ

ເບິ່ງໃຫ້ໃສຊອນແລນ ແອ່ງກິນດູກ້ຽງ

ຢ່າໃຫ້ມີກະລຶນໝ້ຽງ ສນິມໄຄໃຕ້ກົ້ນແອ່ງ

ຢ່າໃຫ້ນ້ຳຂອດແຫ້ງ ແລງເຊົ້າໃຫ້ເກື່ອຽຂົນ

 

ກົ້ນແອ່ງນ້ຳ ຢ່າໃຫ້ເກີດມີຕົມ

ຢ່າໃຫ້ມີແນວຈົມ ຢູ່ເນົາໃນນ້ຳ

ຢ່າໃຫ້ໃຜເອົາເຂົ້າ ຂອງໄປຫວ່ານໃສ່

ບາດມັນໃຄ່ຟູຂື້ນ ສິປານນ້ຳຮາກຮຸງ

 

ໃຫ້ຮັກສາອຸ່ງນ້ຳ ຍາມດື່ມຢ່າມີອຶດ

ຄຶດຢາກກິນຍາມໃດ ກໍ່ເລົ່າຕັກກິນໄດ້

ມີແຂກໄປໄທຄ້າ ຄົນມາເຊົາແວ່

ກໍ່ໄດ້ແວະໃສ່ໄດ້ ເອົານ້ຳຮັບຮອງ

 

ນ້ຳ 3 ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ນ້ຳເຕົ້າປູນ

ຜູ່ທີ່ເປັນແມ່ເຮືອນ ໃຫ້ເລົ່າຫາມາພ້ອມ

ໃຫ້ຄອຽອອມເນີຫຼ້າ ຫາປູນໃສ່ກະບອກ

ຢ່າໃຫ້ຊອກຂາດແຫ້ງ ຫາໄວ້ໃສ່ຂັນ

 

ພັນພູພ້ອມ ພັນຢາໄວ້ຖ້າພີ່

ພັນດີໆໃຫ້ຣຽບຣ້ອຽ ຄອຽຕ້ອນແຂກຄົນ

ນ້ຳ 4 ນັ້ນ ແມ່ນນ້ຳກັ່ນອະມະຣິດ(ນ້ຳທິບ)

ຄືນ້ຳຈິຕນ້ຳໃຈ ແຫ່ງນາງຄານນ້ອຽ

ໃຫ້ເຈົ້າຄອຽຫານ້ຳ ໃນໃຈໃສແຈ່ມ

ພຽງດັ່ງນ້ຳເຕົ້າແກ້ວ ໃສແລ້ວບໍ່ຂຸ່ນມົວ

 

ຢ່າໃຫ້ມີໝອງມົ້ວ ຜົວວ່າຢ່າໂກທາ

ຮັກສານ້ຳໃຈດີ ຢ່າໃຫ້ມີແຂງກະດ້າງ

ຂໍໃຫ້ນາງຄານນ້ອຽ ໃຈດີຢູ່ອ່ອງຕ່ອງ

ຄືດັ່ງນ້ຳໝາກພ້າວ ບໍ່ມີເປື້ອນແປດຕົມ

 

ຢ່າໄດ້ມີຄຳສົ້ມ ສົມປ່ອງຄາຣົມ

ຢ່າໃຫ້ມີຄຳຂົມ ຕໍ່ໃຜພໍນ້ອຽ

ຢ່າໃຫ້ຄອຽຫາຂໍ້ ງໍແງຮ້ອຽແງ່

ຄຽດຂໍ້ຫຼໍ້ແຂ້ແຫຼ້ ແນວນັ້ນບໍ່ດີ

 

ຄົນເຮັດໄດ້ຈັ່ງຊີ້ ສິມີແຕ່ຄວາມສຸກ

ຜົວກໍ່ສຸກເມັຽກໍ່ສຸກ ສຶຄ່ອຽມີເງິນລ້ານ

ຜົວກໍ່ຫວານເມັຽກໍ່ອ້ອຽ ອອຽກັນເຂົ້າບ່ອນ

ເມັຽກໍ່ນອນຢູ່ໃກ້ ຜົວໄດ້ເພິ່ງພາ

 

ຂໍໃຫ້ນາງຄານຫຼ້າ ທຳຕາມບູຮານເກົ່າ

ຈັ່ງສິມີຂື້ນໄດ້ ຄວາມໄຮ້ບໍ່ແລ່ນເຖິງ ເຈົ້າເອີ້ຽ